Ondertiteling en transcriptie: Wat, waarom en hoe?

Waarom

Het ondertitelen van video is belangrijk voor iedereen die het geluid niet kan horen of de taal die gesproken wordt niet (volledig) beheerst. Hieronder rekenen we slechthorenden, doven, anderstaligen en mensen die om een of andere reden geen geluid kunnen (of willen) afspelen. Ondertiteling gebeurt doorgaans in tekst maar het kan ook met gebarentaal. Niet alleen het geluid vormt een probleem voor de toegang tot de informatie in de video want ook niet iedereen kan de beelden waarnemen. Daarom moet u naast de ondertiteling een tekstalternatief voorzien. Naast blinden en slechtzienden hebben ook gebruikers van mobiele toestellen die geen video ondersteunen hier baat bij. Bovendien hebben transcript en ondertitels een positieve invloed op de vindbaarheid van uw video met behulp van zoekmachines.

Wat

Captions - ondertitels

Ondertitels (ook wel captions genoemd) worden gelijk met de video getoond en lopen synchroon met de audio. Ondertitels voor doven en slechthorende zijn in de eerste plaats een tekstuele weergave van de gesproken tekst. In de tweede plaats geeft het andere informatie die door middel van geluid wordt overgedragen in tekst weer. Denk hierbij aan gebeurtenissen die buiten beeld plaatsvinden of wie er aan het woord is. Deze informatie wordt meestal tussen rechte haken geplaatst of in een andere kleur. Bijvoorbeeld: [piepende remmen] of [De Burgemeester] Ik moest kloppen want de bel deed het niet. Bij (gewone of vertalende) ondertitels wordt uitsluitend de gesproken tekst weergegeven. Denk bijvoorbeeld aan een Amerikaanse film die Nederlands en/of Frans ondertiteld is.

Ondertitels kunnen als closed of open captions worden weergegeven. Open captions zijn ondertitels die in het videobeeld staan en dus altijd zichtbaar zijn. Closed captions zijn ondertitels die de gebruiker kan in- en uitschakelen in de videospeler. Closed captions staan in een los document.

Transcript - Tekstalternatief

Een transcript is een tekstueel alternatief van audio en/of video. Dit bevat de uitgeschreven dialogen, informatie die in geluid wordt overgedragen en informatie die enkel visueel wordt overgedragen. Daarom beschrijft een transcript ook kort de context en wat er in de video getoond wordt, voor zover dat niet ook in de dialoog verwoord is.

Een transcript is los van de video/audio te lezen. Voor beeldmateriaal waar geen geluid aan te pas komt, beschrijft het transcript enkel de beelden. Bijvoorbeeld een diareeks. Het helpt mensen met een auditieve en visuele handicap. En het maakt het mogelijk om de video's beter te doorzoeken en opent de weg voor automatische vertaling en andere manieren van aanpassen voor verschillende noden.

Audiodescriptie

Audiodescriptie is het toevoegen van gesproken beschrijvingen van informatie die enkel visueel wordt overgedragen. Dit helpt mensen met een visuele handicap om te volgen wat er gebeurt. Audiodescriptie wordt bij voorkeur ingevoegd in natuurlijke pauzes tussen dialogen. Om u een idee te geven is hier een voorbeeld met audiobeschrijving.

Meer over audiobeschrijving in het Nederlands en audiodescriptie in het Engels.

Gebarentaal

Gebarentaal is voor veel doven hun eerste taal. Daarom is het voor hen een meerwaarde om gebarentaal te voorzien. Gebarentaal wordt gelijk met de video getoond en is gesynchroniseerd met de audio. Om de gebaren goed te begrijpen is het van groot belang dat de tolk bekwaam en goed zichtbaar is.

Hoe

Hoe maakt u ondertitels en een transcript?

Als u een scenario heeft, kunt u dit als uitgangspunt gebruiken. Wanneer u het transcript eerst maakt, kunt u dat gebruiken als vertrekpunt voor de ondertitels (en omgekeerd).

Voor de ondertitels vertrekt u van een tekstbestand met de gesproken tekst en de aanvullende informatie, zoals naam van de spreker(s) en beschrijving van betekenisvol geluid (zoals muziek, geluidseffecten en ook stiltes). Verdeel deze informatie in blokjes van maximum twee regels van 40 karakters.

Vervolgens voegt u er tijdscodes aan toe. De tijdscodes geven aan wanneer de tekst in beeld komt en weer verdwijnt.

Er zijn veel verschillende tools en formaten voor video en ondertiteling. Hoe of met welke tool u ondertitels maakt, hangt af van de gekozen techniek en het videoformaat. We geven een paar voorbeelden.

Online filmpjes worden meestal getoond in een op Flash gebaseerde videospeler (player) en zijn .flv bestanden. Ondertitels in SubRip (.srt) of W3C TimedText (.xml) formaat worden door veel spelers geaccepteerd. Deze kunnen ingeladen worden in JW player en opgeladen worden naar YouTube en DailyMotion. Ook de VLC player ondersteund SRT en XML ondertitels. De JW player is een van de weinige players die een knop voorziet om ondertiteling in te schakelen. Een flash speler is lang niet altijd met het toetsenbord te bedienen. Meer over het toetsenbordtoegankelijk maken van online spelers lees je in het artikel Video in een Flashplayer.

U kunt verschillende (gratis) programma's gebruiken om srt of xml ondertitelingbestanden aan te maken. MagPie (zie de MagPie tutorial op de website van stichting Accessibility) en Subtitle Workshop (Subtitle Workshop tutorial) zijn programma’s die u moet downloaden en op uw computer installeren, Subtitle Horse kunt u online gebruiken voor .flv bestanden. Wanneer u lokaal op uw computer werkt, moet de video ook op uw computer staan. Werkt u online, dan moet uw video ook online (bv. op YouTube) staan.

YouTube werkt daarnaast aan een systeem om automatisch ondertitels toe te voegen. Er is een beta-versie in het Engels waarvan de nauwkeurigheid nog twijfelachtig is. Voor het Nederlands is er nog geen automatische ondertiteling beschikbaar.

WebAIM heeft tutorials om ondertitels toe te voegen in Quicktime, RealPlayer en Windows Media Player. Deze videospelers kunnen ondertitels in .smi formaat tonen. U kunt .smi bestanden maken met Subtitle Workshop en Magpie voor uw .avi, .mov of .wmp videobestanden.

AnySurfer biedt een opleiding Online video toegankelijk maken aan, als u hier meer over wil leren.

Nieuwe versus bestaande video's

Bent u van plan een filmpje voor uw website te (laten) maken, hou er dan al rekening mee dat er ondertiteling en een tekstversie nodig zijn. Het scenario voor het filmpje is een goed uitgangspunt. Ga wel na of dit achteraf nog overeenkomt met de effectief uitgesproken tekst.

Bestelt u een filmpje bij een multimediabedrijf, specificeer dan vooraf dat er ondertiteling en een uitgeschreven versie bij horen.

Ondertiteling toevoegen aan een bestaand filmpje is ook mogelijk, met name Closed captions lenen zich hier voor.